Chuyện Cái Giọng Sài Gòn

Sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn , trong đầu lúc nào cũng có một ý định là sẽ thở đều trên mảnh đất ồn ào này , ý định đó chắc sẽ giữ mãi cho đến lúc một ngày nào đó âm thầm không bứt rứt cắn tay áo mà mỉm cười he he he … minh sẽ xuống dưới ấy !

Gọi là yêu Sài Gòn thì có phần hơi quá ! Không dám gọi thứ tình cảm dành cho Sài Gòn là tình yêu , nó chưa thể đạt đến mức ấy . Cái tình với Sài Gòn là cái tình của một thằng ăn ở với Sài Gòn hơn 20 năm , cái tình của một thằng mà với nó , Sài Gòn còn quá nhiều điều níu kéo , quá nhiều chuyện để mỗi khi bất chợt nghĩ về Sài Gòn , lại thấy nhơ nhớ , gần gũi …

Hồi còn đi học , vẫn hay chọc mấy đứa bạn bằng 2 câu thơ nhại :
Đèn Sài Gòn ngọn xanh ngọn đỏ
Gái Sài Gòn cái mỏ cong cong

Chuyện con gái Sài Gòn mỏ có cong không thì hổng có biết , chỉ biết con gái Sài Gòn có cái dẩu môi cong cong dễ làm chết người lắm , nhất là khi cánh môi be bé ấy cong lên một chữ hônggg … khi đứa con trai rủ rê đi đâu , năn nỉ gì đó . Lúc đó , đem gương hay kiến soi , chắc cái mặt của đứa con trai đó tội lắm .

Mà con gái Sài Gòn có điệu đà , õng ẹo chút thì mới đúng thiệt là con gái Sài Gòn . Ai mà chẳng biết vậy . Gọi đó là cái duyên ngầm của người con gái đất Gia Định cũng chẳng có gì sai . Ai hiểu được , người đó sẽ thấy sao mà yêu mà thương đến vậy …

Có dạo đọc trong một bài viết về Sài Gòn – Gia Định của nhà văn Sơn Nam , có thấy ông viết giọng Sài Gòn , cũng như văn hoá và con người Sài Gòn là một sự pha trộn và giao thoa đến hợp nhất của nhiều nơi . Đó là những người Chăm bản địa , những người khách trú ( người Hoa hay chú ba tàu ) , những người miền Trung đầu tiên đến đất Gia Định … Từ đó hình thành một loại ngôn ngữ vừa bản địa , vừa vay mượn của những người đi mở đất …

Giọng người Sài Gòn được xem là giọng chuẩn của miền Nam , cũng như giọng người Hà Nội được xem là giọng chuẩn của người miền Bắc . Giọng chuẩn tức là giọng không pha trộn , không bị cải biến đi qua thời gian . Như nói về giọng chuẩn của người Hà Nội , người ta nói đến cái giọng ấm nhẹ , khi trầm khi bổng , khi sắc khi thanh , và chẳng ai phủ nhận người Hà Nội nói chuyện rất hay và điêu luyện . Cái điêu luyện ấy như thuộc về bản chất của người Hà Nội mà chỉ người Hà Nội mới có được . Nếu nói là người Việt Nam nói như hát , thì đúng ra chỉ có người Hà Nội là nói như hát mà thôi , hoạ chăng chỉ còn có giọng tha thiết của người con gái xứ Huế trầm tư mới cùng được ví von như thế …

Người Sài Gòn thì khác , giọng Sài Gòn cũng khác . Không ngọt ngào … mía lùi như một số người dân Tây Nam Bộ ven vùng sông nước mênh mang chín rồng phù sa , không nặng nề cục mịch như người miền Đông Nam Bộ nóng cháy da thịt . Giọng người Sài Gòn cũng ngọt , nhưng là cái ngọt thanh hơn , nhẹ hơn . Đó là chất giọng thành thị đầy kiêu hãnh của người Sài Gòn , thứ giọng chẳng lẫn vào đâu được mà dù người khác có bắt chước cũng khó lòng . Dường như qua nhiều năm cùng với đất Gia Định – Sài Gòn phù hoa trong nhịp sống , trong đổi mới và phát triển , thì giọng nói của người Sài Gòn cũng trở nên cao sang hơn . Dù vậy , nó chính là cái thanh của một vùng đất một thời là thủ phủ Nam Bộ , nhưng cũng chẳng mất đi đâu cái mộc mạc không bỏ được của cái gốc chung Nam Bộ .

Giọng người Sài Gòn nói lên nghe là biết liền . Ngồi nghe hai người Sài Gòn nói chuyện cùng nhau ở một quán nước , bên đường hay qua điện thoại , dễ dàng nhận ra họ . Cái giọng không cao như người Hà Nội , không nặng như người Trung , mà cứ ngang ngang , sang sảng riêng … Mà điều đặc biệt trong cách người Sài Gòn nói chuyện cùng nhau là mấy từ nghen , hen , hén ở cuối câu … Người miền khác có thích hay khoái , có yêu người Sài Gòn thì cũng vì cách dùng từ nghen , hen này .

Khách đến nhà chơi , chủ nhà tiếp . Khách về , cười rồi buông một câu Thôi , tôi dìa nghen ! Chủ nhà cũng cười Ừ , dzậy anh dìa hen !

Nói chuyện điện thoại đã đời , để kết câu chuyện và cúp máy , một người nói Hổng còn gì nữa , dzậy thôi hen !  Thôi ở đây nghĩa là dừng lại , kết thúc , chấm dứt gì đó . Hai đứa bạn nói chuyện cùng nhau , bắt gặp cái gì vui , quay đầu sang đứa kế bên lên tiếng Hay hén mậy ? bằng giọng điệu thoải mái …

Giọng người Sài Gòn đôi khi diễn đạt cùng một câu nói , nhưng lại bằng nhiều cung bậc giọng điệu khác nhau , lại mang ý nghĩa khác nhau . Đám nhỏ quậy , nghịch phá , người chị mắng , giọng hơi gằn lại và từng tiếng một , có chút hóm hỉnh trong đó Dzui dzữ hen !

Đám bạn cùng tuổi , ngồi chơi chung , cười đùa , một người nói giọng cao cao vui vẻ Dzui dzữ hen ! … Người Sài Gòn có thói quen hay đãi giọng ở chữ cuối làm câu nói mang một sắc thái khác khi hờn giận , khi đùa vui như Hay dzữuuu , Giỏi dzữưưu … !

Nghe người Sài Gòn nói chuyện , trong cách nói , bắt gặp Thôi à nghen ! Thôi à ! khá nhiều , như một thói quen , như cái duyên trong giọng Sài Gòn . Người Sài Gòn nói chuyện , không phát âm được một số chữ , và hay làm người nghe lẫn lộn giữa âm d ,v , gi cũng như người Hà Nội phát âm lẫn các từ có phụ âm đầu r vậy .

Nói thì đúng là sai , nhưng viết và hiểu thì chẳng sai đâu , đó là giọng Sài Gòn mà , nghe là biết liền . Mà cũng chẳng biết có phải là do thật sự người Sài Gòn không phát âm được những chữ ấy không nữa , hay là do cách nói lẫn từ d ,v ,gi ấy là do quen miệng , thuận miệng và hợp với chất giọng Sài Gòn …

Ví như nói Đi chơi dzui dzẻ hen mậy ! thì người Sài Gòn nói nó … thuận miệng và tự nhiên hơn nhiều so với nói Đi chơi vui vẻ hen ! Nói là vui vẻ vẫn được đấy chứ nhưng cảm giác nó ngường ngượng miệng làm sao đó . Nghe một người Sài Gòn phát âm những chữ có phụ âm v như về , vui , vườn , võng có cảm giác sao sao ấy , không đúng là giọng Sài Gòn chút nào …

Nhìn lại một quãng thời gian hơn 300 năm hình thành và phát triển của Sài Gòn từ Phiên Trấn , Gia Định Trấn , Gia Định Thành , Phiên An , Gia Định Tỉnh … cho đến Sài Gòn , dân Sài Gòn đã là một tập hợp nhiều dân tộc sinh sống như Việt , Hoa , Kh’mer … Các sử sách xưa chép lại , khi người Việt bắt đầu đến Đồng Nai – Gia Định thì người Kh’mer đã sinh sống ở đây khá đông , rồi tiếp đó là khách trú ( người Hoa ) , và một số dân tộc láng giềng như Malaysia , Indonesia ( Java ) cũng có mặt . Sự hợp tụ này dẫn đến nhiều sự giao thoa về mặt văn hoá như đàn ông không mặc quần mà quấn sà rông , nhà giầu quê bận bộ áo bà ba mầu trắng , làm ăn khi giao tiếp phải có chầu nhậu , cũng như những mặt khác của đời sống , trong đó dĩ nhiên phải nói đến ngôn ngữ .

Tiếng nói của người Sài Gòn không chỉ thuần là tiếng Việt , mà còn là sự học hỏi , vay mượn nhiều từ ngữ của dân tộc bạn , đâm ra mang nhiều hình ảnhmàu sắc hơn . Những từ như lì xì , thèo lèo , xí mụi , cũ xì , cái ki … là tiếng mượn của khách trú , những từ như xà quầng , mình ên … là tiếng của người Kh’mer . Nói riết đâm quen , dần dần những từ ngữ đó , những tiếng nói đó được người dân Sài Gòn sử dụng một cách tự nhiên như của mình , điều đó chẳng có gì lạ … Thêm vào đó , nó được sửa đổi nhiều cho phù hợp với giọng Sài Gòn , thành ra có những nét đặc trưng riêng .

Vậy nói cho cùng thì người Sài Gòn cũng có những tiếng gọi là tiếng địa phương ( local dialect ! ? ) . Những tiếng này thể hiện rõ nhất khi người Sài Gòn nói chuyện cùng người miền khác . Nghe một người Sài Gòn nói chuyện cùng một người khác vùng , dễ dàng nhận ra những khác biệt trong lời ăn tiếng nói giữa hai người , hai miền . Có một số từ người Sài Gòn nói , người miền khác nghe rồi … cười vì chưa đoán ra được ý . Điển hình như tiếng địt , có nghĩa là cái bụng nó sả hơi . Cũng như khi nghe người Huế dùng một số từ lạ lạ như o , mô , ni , chừ , răng ... trong khi nói chuyện vậy thôi . Khác là mấy tiếng người Sài Gòn nói , vẫn có chút gì đó nó … vui vui tai , là lạ , ngồ ngộ làm sao .

Người Sài Gòn nói riêng và miền Nam nói chung , có thói quen dùng từ dạ khi nói chuyện , khác với người miền Bắc lại dùng từ vâng . Để ý sẽ thấy ít có người Sài Gòn nào nói từ vâng . Khi có ai gọi , một người Sài Gòn nói vâng ! là trong dáng dấp của câu nói đó có giọng đùa , cười cợt .

Khi nói chuyện với người lớn hơn mình , người dưới thường đệm từ dạ vào mỗi câu nói .

– Mày ăn cơm chưa Con ?
– Dạ , chưa !
– Mới dìa/dzề hả nhóc ?
– Dạ , con mới …

Cái tiếng dạ đó , không biết sao trong cảm giác nghe của một người Sài Gòn với một người Sài Gòn thấy nó thương lạ … dễ chịu mà gần gũi , nhẹ nhàng mà tình cảm lắm lắm . Cảm giác nó thật riêng so với những nơi khác . Nghe một tiếng dạ là biết ngay tên này là dân miền Nam cái đã rồi hẳng hay …

Một người miền khác , có thể là Bắc hoặc Trung , diễn tả một khoảng thời gian ngắn vài ngày thì nói Từ bữa đó đến bữa nay , còn người Sài Gòn thì nói Hổm nay , dạo này … người khác nghe sẽ không hiểu , vì nói chi mà ngắn gọn ghê . ( Lại phát hiện thêm một điều là người Sài Gòn hay dùng từ ghê phía sau câu nói để diễn tả một sắc thái tình cảm riêng ) . Tiếng ghê đó chẳng hàm ý gì nhiều , nó mang ý nghĩa là nhiều , là lắm . Nói Nhỏ đó xinh ghê ! nghĩa là khen Cô Bé Đó xinh lắm vậy .

Lại so sánh từ hổm nay với hổm rày hay nghe ở các vùng quê Nam Bộ , cũng một ý nghĩa như nhau , nhưng lại không hoàn toàn giống nhau . Nghe người Sài Gòn dùng một số từ hổm rày , miết … là người Sài Gòn bắt chước người miền sông nước vậy . Nhưng nghe vẫn không trái tai , không cảm thấy gượng , vì trong người Sài Gòn vẫn còn cái chất Nam Bộ chung mà .

Nghe một đứa con trai Sài Gòn nói về đứa bạn gái nào đó của mình xem … Nhỏ đó xinh lắm ! Nhỏ đó ngoan ! … Tiếng nhỏ mang ý nghĩa như tiếng cái của người Hà Nội . Người Sài Gòn gọi nhỏ Thuý , nhỏ Lý , nhỏ Uyên thì cũng như cái Thuý , cái Uyên , cái Lý của người Hà Nội thôi .

Nói một ai đó chậm chạp , người Sài Gòn kêu Thằng đó làm gì mà cứ cà rề cà rề … nhìn phát bực ! Nghe cứ như là đùa , chẳng làm câu nói nặng nề lắm . Một người lớn hơn gọi Ê , nhóc lại nói nghe ! hay gọi người bán hàng rong Ê , cho chén chè nhiều nhiều , tiền ít coi ! … Ê là tiếng Sài Gòn đó , kiểu bắt chước Tây , coi gọi trổng không vậy mà chẳng có ý gì đâu , có thể nói đó là thói quen trong cách nói của người Sài Gòn . Mà người Sài Gòn cũng lạ , mua hàng gì đó , thường quên mất từ bán , chỉ nói là cho chén chè , cho tô phở … cho ở đây là mua đó nghen .

Nghe người Sài Gòn nói chuyện với nhau , thường bắt gặp thế này Lấy cái tay ra coi ! Ngon làm thử coi ! Cho miếng coi ! Nói nghe coi ! … Làm thử thì còn coi được , chứ nói thì làm sao mà coi cho được nè ? Vậy mà người Sài Gòn lại nói , từ coi cũng chỉ như là một từ đệm , dân Sài Gòn nói dzậy mà .

Ngồi mà nghe người Sài Gòn nói chuyện cùng nhau thì quái lắm , lạ lắm , không ít người sẽ hỏi mấy từ đó nghĩa là gì dzậy ta ?dzậy ta cũng là một thứ tiếng địa phương của người Sài Gòn à . Người Sài Gòn có thói quen hay nói Sao kỳ dzậy ta ? Sao rồi ta ? Được hông ta ? … Nghe như là hỏi chính mình vậy đó , mà … hổng phải dzậy đâu nghen , kiểu như là nửa hỏi người , nửa đùa đùa vậy mà .

Tiếng Sài Gòn là thế đó , nếu bạn giả giọng Sài Gòn nói chuyện , dù có giống cách mấy mà bỏ quên mấy tiếng đệm , mấy tiếng Sài Gòn riêng riêng này thì đúng là … bạn hông biết gì hết chơn hết chọi ! Mà giọng Sài Gòn đã thế , cách người Sài Gòn xưng hô , gọi nhau cũng có phần mang màu sắc riêng .

Người Sài Gòn có cái kiểu gọi Mày xưng Tao rất ngọt . Một vài lần gặp nhau ,nói chuyện ý hợp tâm đầu một cái là người Sài Gòn mày tao liền . Nếu đúng là dân Sài Gòn , hiểu người Sài Gòn , yêu người Sài Gòn sẽ thấy cách xưng hô ấy chẳng những không có gì là thô thiển mà còn rất ư là thân thiện và gần gũi .

Mày Tao là kiểu xưng hô hay thấy trong mối quan hệ bạn bè của người Sài Gòn . Cách xưng-hô này thấy dàn trải từ đủ các mối quan hệ bạn bè ; từ bạn học giữa mấy đứa nhóc chút xíu , cho đến mấy bác mấy anh lớn lớn tuổi . Hổng biết cái máu dân Sài Gòn nó chảy mạnh quá hay sao mà thấy mấy cách gọi này nó … tự nhiên và dễ nói hơn là mấy từ như cậu cậu – tớ tớ của miền Bắc . Nói chuyện bạn bè với nhau , thân thiết mà gọi mấy tiếng mày mày tao tao thì nghe thật sướng , thật thoải mái tự nhiên , và khoai khoái làm sao ấy . Gọi thế thì mới thiệt là dân Sài Gòn .

Đấy là ngang hàng , ngang vai vế mà gọi nhau , chứ còn như đám nho nhỏ mà gặp người lớn tuổi hơn , đáng bậc cha , chú thì khác . Khi ấy tụi nhỏ sẽ gọi là Chú , Thím , Cô , Dì , hay Bác và xưng Con ngọt xớt . Có vẻ như người Sài Gòn ưa tiếng Chú , Thím , Dì , Cô hơn ; cũng như đa phần dân miền Nam khác vậy mà . Mà có lẽ cách gọi này cũng còn tuỳ vào việc ước lượng tuổi của người đối diện . Gặp một người phụ nữ mà mình nhắm chừng tuổi nhỏ hơn mẹ mình ở nhà thì Dì ơi Dì cho Con hỏi chút … – còn lớn hơn thì dĩ nhiên là Bác ơi Bác … rồi . Khi gọi một cách thân mật có ý khuyên bảo với một em nhỏ , người Sài gòn thường nói Nầy , chú Em …

Những tiếng Mợ , Thím , Cậu  … cũng tuỳ vào vai vế và người đối diện mà gọi . Có người chẳng bà con thân thuộc gì , nhưng là bạn của ba mình , lại nhỏ tuổi hơn , thế là gọi là chú và vợ của chú đó cứ thế gọi luôn là thím . Gọi thì gọi thế , còn xưng thì xưng Con chứ không phải Cháu Cháu như một số vùng khác . Cái tiếng Con cất lên nó tạo cho người nghe cảm giác khoảng cách giữa mình với đứa nhỏ đang nói kia tự dưng … gần xịt lại . Nghe sao mà quen thuộc , và gần gũi đến lạ lùng . Tự dưng là thấy có cảm tình liền .

Nói tiếp chuyện xưng-hô , người Sài Gòn có kiểu gọi thế này :

Ông đó = ổng
Bà đó = bả
Anh đó = ảnh
Chị đó = chỉ

Không hiểu sao mà dấu hỏi tự nhiên cái trở nên giữ vai trò quan trọng … ngộ nghĩnh vậy nữa . Nhưng mà kêu lên nghe hay hay đúng hông ? Gọi vậy mới đúng là chất Nam Bộ – Sài Gòn á nghen .

Người Sài Gòn cũng có thói quen gọi các người trong họ theo … số . Như anh Hai , chị Ba , thím Tư , cô Chín , dượng Bảy , mợ Năm … Mà nếu anh chị em họ hàng đông đông , sợ gọi cùng là chị Hai , anh Ba mà hổng biết nói về ai thì dzậy nè , thêm tên người đó vào . Thành ra có cách gọi : chị Hai Lý , chị Hai Uyên , anh Ba Long , anh Ba Hùng , anh Sáu Lèo …

Thêm nữa , nếu mà anh chị em cùng nhà thì tiếng anh-chị-em đôi khi được … giản lược mất luôn , trở thành Hai ơi Hai , em nói nghe nè ... và Gì dzạ Út ? … Tôi thích cách gọi này , đâm ra ở nhà gọi Dì Út tôi chỉ là một tiếng Út gọn lỏn . Có chuyện nhờ là cứ Út ơi … Con nhờ chút ! hoặc với mấy chị tôi thì Hai ơi Hai … em nói nghe nè !

Cách gọi này của người Sài Gòn nhiều khi làm người miền khác nghe hơi … rối . Có lần , kể cho người bạn ở Hà Nội nghe về mấy người anh chị trong gia đình . Ngồi kể lể anh Hai , chị Hai , dì Hai , Út , cậu Hai , mợ Hai , chú Ba … một hồi cái bị kêu là hổng hiểu , xưng hô gì rối rắm quá chừng , làm phải ngồi giải thích lại suốt một hồi … lâu .

Cách xưng hô của người Sài Gòn là vậy . Nghe là thấy đặc biệt của cả một mảnh đất miền Nam sông nước . Cứ thế , không sang trọng , điệu đà như giọng người dân đất Bắc , cũng chẳng trầm lắng , thanh thanh như tiếng Huế Thần Kinh . Cái giọng Sài Gòn đi vào tai , vào lòng , vào cách cảm , và nỗi nhớ nhung của người Sài Gòn lẫn dân miền khác bằng sự ngọt ngào , bằng cái chân chất thật thà của truyền thống xa xưa , và bằng cả cái chất Sài Gòn chảy mạnh trong từng mạch máu người dân Sài Gòn . Đi đâu , xa xa Sài Gòn , bỗng dưng nghe một tiếng Dạ ! cùng những tiếng hen , nghen lại thấy đất Sài Gòn như đang hiện ra trước mắt với những nhớ thương …

Sưu Tầm

Advertisements
This entry was posted in Giới Thiệu and tagged . Bookmark the permalink.