Ký Giả Từ Thức Viết Về Nhà Văn Tiểu Tử

Kính chuyển một bài viết của ký giả Từ Thức ( Paris ) , giới thiệu vài nét về nhà văn Tiểu Tử . Bài viết ngắn , gọn , xúc tích và dễ thương … gây nhiều xúc cảm cho người đọc , nhất là những nạn-nhân của Cộng Sản . Từ Thức tên thật là Trần Công Sung , cựu Phóng Viên Khoá I VNTTX-AN .

* * *

Nhà Văn Tiểu Tử , những giọt nước mắt , những tiếng thở dài !

André Gide nói C’est avec des beaux sentiments qu’on fait de mauvaise littérature ( Với những tình cảm tốt , người ta làm văn chương dở ) . Tiểu Tử là một nhà văn đã chứng minh ngược lại , có thể viết hay với những tình cảm tốt . Trong tác phẩm của ông , hầu như chỉ có những tình cảm tốt , chỉ có tình người . Một nhân vật nói về một nhân vật khác trong truyện ngắn Made in Vietnam : người chi mà tình nghĩa quá héng ? Độc giả nghĩ tới câu đó mỗi lần lại gần những nhân vật của Tiểu Tử . Người chi mà tình nghĩa quá héng . Độc giả chai đá tới đâu , đọc Tiểu Tử cũng không cầm được nước mắt . Người ta khóc , nhưng sau đó thấy ấm lòng , vì thấy trong một xã hội đảo lộn , vẫn còn đầy tình người , vẫn còn đầy thương yêu , vẫn còn nghĩa đồng bào vẫn còn những người tử tế . Và thấy đời còn đáng sống . Một nhà văn Pháp nói văn chương , trước hết là xúc động . Trong truyện ngắn của Tiểu Tử , sự xúc động hầu như thường trực .

Miệt Vườn

Tiểu Tử là một nhà văn miền Nam điển hình , con đường nối dài của những Hồ Biểu Chánh , Bình Nguyên Lộc , Sơn Nam . Văn của ông là lối kể chuyện của người miền Nam , bình dị nhưng duyên dáng , duyên dáng bởi vì bình dị , tự nhiên . Tiểu Tử không làm văn . Ông kể chuyện ; không có chữ thật kêu , không có những câu chải chuốt . Với cách viết , với ngôn ngữ chỉ có những tác giả miền Nam mới viết được . Không hề có cường điệu , không hề có làm dáng . Người đọc đôi khi có cảm tưởng tác giả không mấy ưu tư về kỹ thuật viết lách , ông viết với tấm lòng .

Ngay cả tên những nhân vật cũng đặc miền Nam , không có Lan , Cúc , Hồ Điệp , Giáng Hương như trong tiểu thuyết miền Bắc , không có Nga My , Diễm My , Công Tằng Tôn Nữ như Huế , chỉ có những con Huê , con Nhàn , con Lúa , thằng Rớt , thầy Năm Chén , thằng Lượm , bà Năm Chiên , bà Năm Cháo lòng . Các địa danh cũng đặc Nam kỳ , không có Cổ Ngư , Vỹ Dạ , Thăng Long , chỉ có những Nhơn Hoà , Cồn Cỏ , Bò Keo , Bình Quới , những tên , những địa chỉ rất miệt vườn , chỉ đọc cũng đã thấy dễ thương , lạ tai , ngồ ngộ . Âm thanh như một câu vọng cổ .

Tiểu Tử , 88 tuổi , Kỹ Sư Dầu Khí , tác giả nhiều tập truyện ngắn ( Những Mảnh Vụn , Bài Ca Vọng Cổ , Chuyện Thuở Giao Thời ) học ở Marseille , hiện sống ở ngoại ô Paris , nhưng văn của ông không lai Tây một chút nào . Rất Việt nam , đúng ra rất Nam Việt , với lối viết như người ta kể chuyện bên ly la de , bên tô hủ tíu , với những chữ nghen , chữ héng , chữ nghe … Cần gì cứ nói nghe cô Hai , đừng ngại . Mình với nhau mà … Dưới ngòi bút của một tác giả người Bắc , người Trung , gọi người đàn bà là con Huê , con Nhàn có vẻ hỗn , ở Tiểu Tử , nó chỉ có sự thân ái .

Hồ Biểu Chánh , Sơn Nam , Tiểu Tử đã chứng tỏ ngôn ngữ địa phương , cách diễn tả địa phương làm giầu cho văn hoá dân tộc . Cố gắng bắt chước lối diễn tả Hà Nội là một lầm lỗi , nó chỉ làm cái vốn văn hoá của ta nghèo đi ( Sự thực Hà Nội ngày nay không còn gì là nơi văn vật , cái gì cũng đéo . Còn báo Nhân Dân không ? Đéo còn , chỉ còn Người Hà Lội ) .

Những giọt nước mắt

Văn chương là hư cấu , nhưng đọc Tiểu Tử , người ta thấy cái chân thực , có cảm tưởng không có chi tiết nào là kết quả của tưởng tượng . Tất cả đều la những chuyện tác giả đã sống , hay đã nghe kể lại . Vả lại , ở Việt Nam , thực tế vượt xa tưởng tượng . Cái đau đớn , cái thảm kịch mỗi người Việt Nam đã , đang sống , không có người viết văn nào , giầu óc tưởng tượng tới đâu , có thể bịa ra . Trong Thầy Năm Chén , ông Thầy Thuốc , suốt đời làm việc nghĩa , bị cách mạnh hành hạ , chuẩn bị cho con vượt biên .Khi giã từ con , ông đưa cho con , thằng Kiệt , một cái gói mầu đỏ đã phai màu , cột làm nhiều gút , nói : cho Con cái ni ( Ông là người gốc Huế ) . Con giữ trong người để hộ thân . Kiệt đến Cannada an toàn , một ngày dở cái gói của Cha cho ngày vượt biển . Trong đó có ba cái răng vàng . Thầy Năm Chén , nghèo đói quá , đã cạy ba cái răng vàng cho con làm của hộ thân đi tìm đường sống ở xứ người . Độc giả hiểu tại sao từ ngày con đi , ông Năm Chén chỉ ăn cháo .

Chiếc Khăn Mùi Xoa có thể coi là điển hình cho truyện ngắn Tiểu Tử , trong đó có sự xúc động cao độ , đẫm nước mắt , với những nhân vật nhân hậu , giầu tình nghĩa , những chi tiết éo le như một cuốn phim tình lãng mạn , nhưng đơn giản , chân thực .

Một người Việt tị nạn ở Pháp về thăm nhà , gặp những người bạn học cũ , trong đó có nhân vật chính , con Huê , sự thực là một người đàn bà đã đứng tuổi . Ông Ta kể lại :
– Con Huê tiễn Tao ra cổng , đứng ngập ngừng một lát rồi bỗng nói một mạch , là lạ , như tụi mình trả bài thuộc lòng thuở nhỏ : Anh qua bên Tây , gặp anh Cương nói Em gởi lời thăm Ảnh . Nó nói rồi bỏ chạy vội vào trong , Tao thấy Nó đưa tay quệt nước mắt mấy lần . Tao đứng chết trân , nhớ lại lời con Nhàn , em con Huê nói với tao : Anh biết không , chị Huê thương anh Cương từ hồi còn nhỏ lận . Người con gái ở quê mình nó thật thà , trung hậu đến mức độ mà khi trót thương ai thì thương cho đến chết . Họ coi đó là tự nhiên , phải có nước lớn nước ròng .

Tiểu Tử viết chuyện tình âm thầm của người đàn bà từ ngày còn đi học , tới ngày nay đã bạc đầu , với người bạn trai ngày xưa tên là Cương , nhưng sóng gíó 75 đã khiến người đàn ông bỏ nước đi lánh nạn . Người con gái của ông Cương , đang sống ở Bruxelles , đọc truyện , cho tác giả hay Bố Mẹ đều đã qua đời . Trước khi chết , Cương dặn con gái : Con ráng tìm cách về Nhơn Hoà , Cầu Cỏ , trao cái này cho cô Hai Huê , nói Ba không quên ai hết . Cái này là một bao thư , trong đó có chiếc khăn mùi xoa cô Huê đã tặng Cương thời trẻ . Người con gái thấy thương bố , thương cô Hai Huê không cùng . Cô gái đi Việt Nam , một xứ xa lạ , tìm về Nhơn Hoà , Cầu cỏ , tìm người bà tên Huê để trao lại kỷ vật của người đã qua đời . Cô Hai Huê xỉu đi khi nghe tin người bạn xưa đã chết . Hai người đàn bà , một già , một trẻ ôm nhau khóc .Nếu bạn là người tưởng mình có tâm hồn sỏi đá vì đã sống , đã chứng kiến đủ mọi thảm kịch của đời sống , nhất là đời sống của một người Việt Nam , bạn sẽ ngạc nhiên thấy mình đang lau nước mắt .

Không Điên Cũng Khùng

Thế Giới truyện ngắn của Tiểu Tử xoay quanh 2 đề tài chính : những kỷ niệm về một Miền Nam hiền hoà , chất phác , nhân hậu ngày xưa , với những trò vui đưà nghịch ngợm của đám bạn bè trẻ , những mói tình mộc mạc của những người dân quê và , sau đó , những đảo lộn sau 75 , khi tai hoạ trên trời giáng xuống . Tất cả đều bị xáo trộn , bị nghịch lý đến nỗi tao sống trong đó mà lắm khi phải tự hỏi : làm sao có thể như vậy được . Một xã hội vô tư , kể cả vùng quê , trở thành địa ngục . Chỉ còn hận thù , phản trắc , gian sảo , cướp đoạt , dối trá .

Những nhân vật của Tiểu Tử không còn cười đùa , vui chơi , dễ dãi nữa . Đó là những nhân vật đầy ưu phiền như ông Tư , như bà Hai , như thầy Năm Chén , như anh Bẩy , như bà Năm Cháo Lòng . Một xã hội đổ nát , rách bươm . Những người cách mạng xông vào nhà , ngang nhiên hùng hổ , như một bọn cướp . Họ bươi từ dưới lên trên , từ trên xuống dưới , từ trước ra sau , từ sau ra trước … giống như gà bươi đống rác . Gặp gì kiểm tra nấy . Vậy rồi … hốt hết .

Sau 75 , người ta truyền nhau một câu ca dao mới : Thằng khôn thì đã vượt biên . Những thằng ở lại không điên cũng khùng . Các nhân vật của Tiểu Tử , vốn là những người miền Nam hiền lành , dễ tin , yêu đời , nhiều người đã hết lòng với kháng chiến , sau cách mạng , đều bị đàn áp , gia sản bị cướp đoạt trắng trợn trong những chiến dịch đánh tư sản mại bản trở thành không điên cũng khùng

Ông Tư ( trong im lặng ) là người có gia sản ở Sài Gòn , đã bí mật đóng góp tài chánh cho Giải Phóng . Khi Cộng Sản chiếm miền Nam , không những không được trả ơn , mà bị hành hạ , gia sản bị cướp sạch . Bỗng nhiên ông Tư nhận thức rằng tất cả những gì thuộc về ông bây giờ chỉ còn lại người vợ của ông đang chờ đợi ông ở nhà . Nhưng bà vợ tiếc của , uất hận vì bị cách mạng lưà gạt , suốt ngày đay nghiến trách móc chồng . Rốt cuộc hai Vợ Chồng tìm được cách chạy sang Pháp , nơi con trai ông đã được Bố Mẹ gởi đi du học , đã thành đạt , có nhà cưả sang trọng . Ông con hỏi bố ở chơi bao nhiêu ngày . Ông Tư nói ở lại luôn . Ông con nói , giọng đặc Việt Kiều yêu nước :
– Ủa , sao lại ở luôn . Bây giờ nước nhà độc lập rồi , không còn thằng nào ngồi trên cổ mình hết ; vậy mà ba má bỏ qua đây luôn . Thiệt là vô lý .

Ông Tư trở thành một người câm , không nói gì với ai nữa . Cho đến một hôm lầm lũi lội chết dưới biển .

Bà Hai ( trong Thằng Đi Mất Biệt ) , con cái chết , gia tình tan nát , suốt ngày ngồi chờ đứa con trai còn lại bị đưa đi cải tạo . Khi trời nắng ráo , Bà đi tuốt ra ngoài vàm rạch , lên ngồi trên môi đất có thể nhìn thẳng qua bên kia sông . Như vậy , ‘ khi nào thằng nhỏ nó về , mình thấy nó từ đằng xa , nó có đi đò , trong đám đông , mình cũng nhìn ra đươc nó liền hà .

Thầy Năm Chén ( trong truyện cùng tên ) phòng mạch bị chiếm , con trai phải bỏ đi kiếm ăn .
– Chia tay nhau mà hai Cha Con không dám ôm nhau . Sợ người ta để ý . Thầy không đưa con ra cổng nghĩa trang . Sợ người ta để ý .Thầy không dám để rơi một giọt nước mắt . Sợ người ta để ý .Thầy chỉ thở dài . Thời buổi bây giờ chỉ thở dài là không ai để ý . Bởi vì ai cũng thở dài hết .

Ông Già Bới Rác ( truyện cùng tên ) là một ông già có công với cách mạng , bi cách mạng cướp hết không còn manh giáp , trở thành khùng , suốt ngày lang thang ngoài đường bới rác , tao bới rác để kiếm mấy thằng Việt Cộng tao đã nuôi trong nhà .

Trong Những Mảnh Vụn , người yêu đi chui bán chánh thức , nghĩa là đi vượt biển do cán bộ tổ chức , biệt tăm , chắc mất xác vì tầu quá cũ bị chìm , anh Bẩy suốt ngày , như một người mất hồn , đi qua lại tất cả những nơi ngày xưa hai người vẫn hẹn hò . Bẩy không biết mình đang đi lượm những những mảnh vụn của cuộc tình . Nếu không có cái ngày cách mạng thành công đã thật sự thành công trong nhiệm vụ đập nát tất cả những gì của miền Nam , kể cả những gì nhỏ bé nhứt , tầm thường nhứt như tình yêu của chàng trai và cô gái đó .

Bà Năm cháo lòng vẫn bán cháo lòng , lâu lâu vẫn chửi thằng con mà giống như Bà chửi cả nước .

Đọc Tiểu Tử , người ta không thể không xúc động . Nhưng văn Tiểu Tử cũng đầy nét khôi hài , những nhận xét ngộ nghĩnh . Phòng mạch của Thầy Năm Chén bịnh nhơn cũng vắng . Làm như người ta sợ quá rồi … quên bịnh . Trái lại , bên phía Chùa thì lại đông người lui tới và ngày nào cũng có người . Làm như người ta chỉ còn biết … dựa vào Phật . Qua vài nét chấm phá , ông ghi lại những cảnh trái tai gai mắt , những cảnh lố bịch của những người thắng trận . Những cảnh không biết nên cười hay nên khóc diễn ra trước mắt , mỗi ngày , chỉ cần ghi lại , không thêm thắt , bình luận . André Gide : Plus un humouriste est intelligent , moins il a besoin de déformer la réalité pour le rendre significative ( Một nhà khôi hài càng thông minh , càng không cần bóp méo sự thực để làm cho nó có ý nghĩa ) . Tiểu Tử không cần bóp méo sự thực , chỉ việc cúi xuống lượm , ghi lại những cái lố lăng , đảo lộn luân thường diễn ra mỗi ngày , trước mắt .

Muốn hiểu lịch sử , hay xã hội trong một giai đoạn lịch sử , không gì hơn là đọc các nhà văn . Hơn là những sử gia , những nhà biên khảo , nhà văn , trong vài chữ , vài nét , cho thấy mặt thực của xã hội . Văn chương đi vào trái tim , trong khi biên khảo chỉ đi vào trí óc . Không có xúc động , rất khó có cảm thông , không có cảm thông , không sống với người trong cuôc , làm sao hiểu được ? Một câu danh ngôn : một người chết là một bi kịch , một triệu người chết chỉ là một con số thống kê . Tiểu Tử không làm thống kê , ông ghi lại bi kịch của một nhân vật , của tôi , của anh , của mỗi người . Mỗi câu chuyện của Ông là một bi hài kịch ( farces tragiques ) của một thời đảo điên .

Truyện ngắn Tiểu Tử , với lối hành văn bình dị , linh động là một cuốn tự điển sống của ngôn ngữ miền Nam thời chưa loạn . Đó là kho tàng quý , trong khi ở Hải Ngoại , chữ Việt càng ngày càng lai Tây , lai Mỹ ; trong nước càng ngày càng lai Tầu , với những chữ , những lối nói ngớ ngẩn , đôi khi kỳ quái , khiến tiếng Việt không còn là tiếng Việt , báo hiệu một ngày người Việt không còn là người Việt . Truyện ngắn Tiểu Tử là những giọt nước mắt , những tiếng thở dài , nụ cười trong những ngày bình an và ngay cả trong cơn đớn đau cùng cực . Ông là một nhân chứng quý báu của một giai đoạn bi thảm , một cuộc đổi đời ghê rợn nhất trong lịch sử Việt .

Vào link dưới đây để đọc 34 truyện ngắn của Tiểu Tử :
http://phusaonline.free.fr/ButViet/TieuTu/0_TieuTu.htm

Rất đáng đọc để biết thêm về văn học Miền Nam .

Từ Thức Paris 2015/01

Advertisements
This entry was posted in Giới Thiệu and tagged , . Bookmark the permalink.